Στην εθνική οδό Ιωαννίνων-Κακκαβιάς, 14 χιλιόμετρα πριν από τον συνοριακό σταθμό, η διαδρομή επιφυλάσσει στον ταξιδιώτη το όμορφο φυσικό τοπίο της λίμνης Ζαραβίνα, που ξεπροβάλλει μέσα από δάσος με βελανιδιές.

Η ιστορία της λίμνης «έρχεται» από την αρχαιότητα, την συναντάμε στην Τουρκοκρατία, στην εποχή του Αλή Πασά, στις αναφορές των περιηγητών εκείνης της εποχής, στην νεότερη ελληνική ιστορία, στην πρώτη γραμμή του μετώπου το 1940, στον αγώνα των κατοίκων του ομώνυμου χωριού για την προστασία του.

Το υδάτινο τοπίο καλύπτει περίπου 300.000 τετραγωνικά μέτρα και δημιουργήθηκε από σεισμική δραστηριότητα πριν από χιλιάδες χρόνια. Ο πυθμένα της λίμνης έχει σχήμα κωνικό. Τα νερά της είναι καθαρά και βαθαίνουν απότομα, ενώ το βάθος της υπολογίζεται στα 31 μέτρα, ίσως και περισσότερο.

Οι κάτοικοι της περιοχής, από τα βάθη του χρόνου, για να ξεχωρίζουν το χωριό τους από τη λίμνη τής έχουν αποδώσει τις ονομασίες Νιτζερός, λατινικής προέλευσης σύμφωνα με ερευνητές και ιστορικούς, και Νεζερός, που στα σλάβικα σημαίνει λίμνη.

Ωστόσο, το ερώτημα εάν το χωρίο Ζαραβίνα πήρε την ονομασία από την λίμνη ή αντίστροφα, δεν μπορεί να απαντηθεί με βεβαιότητα.

Λίμνη Ζαραβίνα

Δίπλα από τη λίμνη περνούσε παλιός καρόδρομος, που ακόμη υπάρχουν τα απομεινάρια του. Θεωρείται πως είναι τμήμα της οδού, που στην αρχαιότητα ένωνε τη Νότια Ελλάδα με το Αργυρόκαστρο, το Δυρράχιο και στη συνέχεια με την άλλοτε Εγνατία Οδό.

Στα νεώτερα χρόνια, στον δρόμο αυτό υπήρχαν χάνια, με πιο γνωστό εκείνο της Ζαραβίνας, στο οποίο ο ιστορικός και μελετητής της αρχαίας Ελλάδας, βρετανός Νίκολας Χάμοντ, είχε διανυκτερεύσει.

Σημείωνε πως εκεί «γεύτηκε το νόστιμο ψάρι της λίμνης». Αναφορές για τη λίμνη συναντάμε και παλαιότερα, τον 19ο αιώνα, από τον Φρανσουά Πουκεβίλ, πρόξενο της Γαλλίας στα Ιωάννινα επί της εποχής του Αλή Πασά. Στις σημειώσεις του γράφει πως η λίμνη βρίσκεται στον κρατήρα ηφαιστείου, λόγω του κωνικού σχήματος στον πυθμένα της και ότι, ο Αλή Πασάς θα έκανε εκσκαφές, στην περιοχή για θειάφι».

Η Ζαραβίνα βρέθηκε στην πρώτη γραμμή του μετώπου το 1940. Εκεί οι ιταλικές δυνάμεις υπέστησαν απώλειες μετά την ελληνική αντεπίθεση. Σύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων, πολλά ιταλικά άρματα μάχης βούλιαξαν στη…